Hukum Wanita Berniaga Online dengan Menunjukkan Wajah

Persoalan

Apakah hukum atau pandangan Islam terhadap wanita yang menjalankan perniagaan dalam talian dengan menunjukkan wajah, seperti membuat video di TikTok (tanpa berjoget) dan siaran langsung (live) semata-mata untuk tujuan jualan?

Jawapan

Pada asasnya, wanita harus berniaga dalam talian termasuk membuat video dan siaran langsung dengan menunjukkan wajah. Ini berdasarkan pendapat jumhur ulama bahawa wajah dan kedua tapak tangan wanita bukan aurat. Pejabat Mufti Wilayah Persekutuan juga menyatakan bahawa pada asasnya wajah wanita bukan aurat. Namun keharusan ini terikat dengan syarat: aurat ditutup dengan sempurna, solekan tidak berlebihan, cara bercakap tidak lembut menggoda dan tiada perbuatan yang menarik perhatian lelaki selain urusan jualan.

Perlu diketahui juga bahawa dalam mazhab Syafie terdapat pendapat ulama terkemudian yang lebih ketat, iaitu wajah wanita tetap aurat daripada pandangan lelaki ajnabi. Bagi yang ingin lebih berhati-hati, menjual tanpa memaparkan wajah (contohnya menunjukkan produk dengan suara latar) adalah lebih selamat.

Dalil asas: wajah dan tapak tangan

Allah SWT berfirman:

وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا

“Dan janganlah mereka menampakkan perhiasan tubuh mereka kecuali yang zahir daripadanya.”

Surah al-Nur: 31

Pejabat Mufti Wilayah Persekutuan menukilkan bahawa Ibn Abbas dan Aisyah RA menafsirkan "yang zahir daripadanya" sebagai wajah dan kedua tapak tangan (Irsyad al-Fatwa ke-132).

Khilaf dalam mazhab Syafie

• Pendapat pertama: Aurat wanita di hadapan lelaki ajnabi ialah seluruh badan kecuali wajah dan kedua tapak tangan. Syeikh al-Islam Zakariyya al-Ansari menyebut dalam Asna al-Matalib (1/176) bahawa aurat wanita merdeka dalam solat dan di hadapan ajnabi walaupun di luar solat ialah seluruh badan kecuali wajah dan tapak tangan, sebagaimana dinukilkan oleh Dar al-Ifta' al-Misriyyah.

• Pendapat kedua: Sebahagian ulama Syafie terkemudian berpendapat aurat wanita di luar solat dari sudut pandangan lelaki ajnabi ialah seluruh badannya termasuk wajah dan tapak tangan. Al-Bujairimi menyatakan demikian walaupun ketika aman daripada fitnah. Al-Ramli pula menyebut haram bagi lelaki melihat wajah dan tapak tangan wanita ajnabi walaupun aman daripada fitnah, sebagaimana dalam al-Minhaj (al-Mausu'ah al-Fiqhiyyah, dorar.net).

Pendapat mazhab lain

Dar al-Ifta' al-Misriyyah menjelaskan bahawa menutup wajah dengan niqab dikira adat dan bukan kewajipan syarak di sisi jumhur fuqaha. Inilah ketetapan mazhab Hanafi, Maliki dan Syafie serta pendapat yang sahih dalam mazhab Hanbali, berasaskan bahawa aurat wanita ialah seluruh badan kecuali wajah dan tapak tangan. Dar al-Ifta' berfatwa dengan pendapat ini.

Pendapat yang lebih kuat

Pendapat yang lebih kuat ialah harus menunjukkan wajah ketika berniaga dengan syarat-syarat yang disebut di bawah. Sebabnya:

• Tafsiran Ibn Abbas dan Aisyah RA terhadap ayat al-Nur: 31 jelas mengecualikan wajah dan tapak tangan.

• Ia pendapat jumhur ulama termasuk sebahagian besar ulama Syafie.

• Pejabat Mufti Wilayah Persekutuan dalam Al-Kafi #1727 menyimpulkan bahawa harus menjual dan mempromosi produk selagi tidak bercanggah dengan syarak.

Walau bagaimanapun, sesiapa yang memilih pendapat kedua dalam mazhab Syafie kerana lebih berhati-hati tidak boleh dicela.

Syarat dan adab ketika berniaga dalam talian

1. Menutup aurat dengan sempurna. Islam menetapkan bahagian badan yang wajib ditutup beserta kriteria asas pakaian, manakala jenis pakaian adalah fleksibel selagi memenuhi garis panduan menutup aurat, sebagaimana dihuraikan dalam artikel Memelihara Aurat: Lambang Peribadi Muslimah yang disunting dan diulas oleh Dr. Abu Anas.

2. Tidak bersolek dan berhias secara berlebihan. Allah SWT berfirman:

   وَلَا تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجَاهِلِيَّةِ الْأُولَىٰ

   “Dan janganlah kamu mendedahkan diri seperti yang dilakukan oleh orang-orang Jahiliah zaman dahulu.”

   Surah al-Ahzab: 33

   Pejabat Mufti Wilayah Persekutuan dalam Al-Kafi #1727 menjelaskan bahawa wanita hanya dibenarkan berhias secara berlebihan di hadapan suaminya. Oleh itu, tutorial solekan yang berlebihan tidak wajar disiarkan di media sosial. Mereka mencadangkan solekan minimum sahaja dan bagi produk solekan, tutorial dibuat dalam kumpulan tertutup khusus untuk wanita.

3. Menjaga cara bercakap. Allah SWT berfirman:

   فَلَا تَخْضَعْنَ بِالْقَوْلِ فَيَطْمَعَ الَّذِي فِي قَلْبِهِ مَرَضٌ وَقُلْنَ قَوْلًا مَعْرُوفًا

   “Maka janganlah kamu berkata-kata dengan lembut manja kerana yang demikian boleh menimbulkan keinginan orang yang ada penyakit dalam hatinya dan berkatalah dengan kata-kata yang baik.”

   Surah al-Ahzab: 32

   Ketika live, bercakaplah secara biasa dan profesional, fokus kepada penerangan produk dan elakkan gurauan atau perbualan yang tidak berkaitan dengan lelaki penonton.

4. Alternatif yang lebih selamat. Bagi yang ingin lebih berhati-hati, produk boleh dipromosikan tanpa memaparkan wajah, contohnya rakaman produk dengan suara latar atau menggunakan model dan kumpulan khusus wanita bagi produk kecantikan.

Kesimpulan

• Wanita harus berniaga dalam talian dengan menunjukkan wajah menurut pendapat jumhur ulama yang menyatakan wajah dan tapak tangan bukan aurat.

• Dalam mazhab Syafie terdapat pendapat ulama terkemudian yang menganggap wajah aurat di hadapan ajnabi; mengikutnya kerana berhati-hati adalah baik.

• Syaratnya: aurat ditutup sempurna, solekan tidak berlebihan, cara bercakap terjaga dan tiada aksi yang menarik perhatian lelaki.

• Fokuskan kandungan kepada produk dan bukan kepada diri penjual.

Wallahu a'lam.