Perbezaan Waktu Solat Di Malaysia Mengikut Kiraan ISNA

Tulisan: Ustaz Taufan (ahli falak UniSZA) dan Akhi Abu Hannan. Disunting dan diulas oleh Dato’ Dr. Abu Anas Madani.

Pendahuluan

Terdapat perbezaan yang ketara antara kiraan waktu solat ISNA (Islamic Society of North America) dan kiraan falak Malaysia. Mengikut kiraan ISNA, waktu Subuh masuk kira-kira 16 minit lebih lewat, manakala waktu Isyak masuk kira-kira 10 minit lebih awal berbanding kiraan falak Malaysia.

Di bawah ini penjelasan ahli falak UniSZA mengenai perbezaan tersebut. Semoga perkongsian ini membantu perbahasan ilmiah dan menghilangkan kekeliruan (tasywisy) dalam masyarakat.

Faktor perbezaan kiraan waktu solat

1. Kaedah kiraan waktu solat di Malaysia

Kiraan waktu solat di Malaysia berdasarkan sudut ketinggian (altitud) matahari dari aras ufuk.

2. Sudut ketinggian matahari bagi Isyak dan Subuh

• Di khatulistiwa, sudut ketinggian matahari 18 darjah di bawah ufuk (−18°) ialah nilai piawai bagi hilangnya syafak dan munculnya fajar sadiq.
• Ini menjadikan waktu Isyak dan Subuh kira-kira 75 minit selepas terbenam matahari (ghurub) atau sebelum terbit matahari (syuruk).

3. Pengaruh latitud terhadap sudut ketinggian matahari

• Di latitud yang lebih tinggi (semakin jauh dari khatulistiwa hingga sekitar 55 darjah Utara/Selatan), sudut ini menjadi lebih besar, iaitu lebih daripada 18 darjah di bawah ufuk (75 hingga 125 minit).
• Contoh sudut yang digunakan oleh beberapa badan (Isyak/Subuh):
  • Mesir: 17.5°/19.5°
  • Karachi: 18°/18°
  • Liga Muslim Sedunia: 17°/18°
  • ISNA: 15°/15°

4. Latitud melebihi 55 darjah

• Sudut ini semakin mengecil.
• ISNA menggunakan sudut 15 darjah di bawah ufuk, menjadikan waktu Subuh dan Isyak kira-kira 60 minit sahaja daripada syuruk dan ghurub atau lebih awal pada sesetengah musim.

5. Ketidaksesuaian sudut 15 darjah di Malaysia

• Sudut 15 darjah sesuai bagi negara di latitud tinggi.
• Malaysia terletak berhampiran khatulistiwa, justeru sudut 18 hingga 20 darjah digunakan.
• Penggunaan sudut 15 darjah di negara berhampiran khatulistiwa adalah kaedah yang salah.

6. Penetapan sudut kiraan di Malaysia

• Isyak: 18 darjah di bawah ufuk.
• Subuh: 20 darjah di bawah ufuk.
• Sudut ini mengambil kira beza antara ufuk hakiki dengan ufuk mar'i serta saiz cakera matahari.

7. Pengaruh zon waktu dalam penetapan waktu solat

• Disebabkan sistem zon waktu, satu waktu solat dikongsi oleh beberapa daerah.
• Waktu solat yang paling lewat dalam sesuatu zon (titik paling barat) digunakan sebagai waktu rasmi zon tersebut.

Kesimpulan

• Kiraan waktu solat di Malaysia berasaskan kajian falak yang lebih sesuai dengan latitud Malaysia.
• Sudut ISNA (15 darjah) tidak sesuai bagi negara berhampiran khatulistiwa seperti Malaysia.
• Oleh itu, penetapan waktu solat Malaysia mengikut sudut 18 darjah bagi Isyak dan 20 darjah bagi Subuh lebih tepat dan menepati kaedah falak yang sahih.

Wallahu a'lam.

Nota kemas kini (penyunting): Tulisan ini disediakan sebelum keputusan Jawatankuasa Muzakarah Majlis Kebangsaan bagi Hal Ehwal Ugama Islam Malaysia (MKI) kali ke-116 yang bersidang pada 20–21 November 2019. Muzakarah itu memutuskan permulaan waktu Subuh menggunakan parameter altitud matahari 18 darjah di bawah ufuk (sebelumnya 20 darjah), iaitu selisih kira-kira 8 minit dan negeri-negeri menerima pakainya mulai tahun 2020. Dengan itu, beza waktu Subuh antara kiraan Malaysia dan ISNA kini lebih kecil daripada yang disebut di atas, manakala sudut Isyak kekal 18 darjah.