Membaca Qunut Ketika Mengqada Solat Subuh

Persoalan

Jika kita mengqada solat Subuh, adakah kita perlu membaca doa qunut?

Jawapan

Ya. Menurut mazhab Syafie, qunut ialah sunat ab'ad bagi solat Subuh itu sendiri, maka ia tetap disunatkan apabila solat Subuh diqada, sama ada diqada sejurus selepas terjaga, pada waktu siang atau pada waktu malam. Cara membacanya sama seperti Subuh yang ditunaikan dalam waktunya, iaitu ketika iktidal rakaat kedua selepas bangkit daripada rukuk.

Jika qunut tertinggal dalam solat qada itu, solat tetap sah dan disunatkan sujud sahwi sebelum salam. Hukum ini ialah pandangan mazhab Syafie yang diamalkan di Malaysia. Mazhab Hanafi dan Hanbali pula tidak menganggap qunut Subuh sebagai sunat yang berterusan, maka menurut mereka tiada qunut sama ada dalam Subuh tunai atau qada.

Qunut sebahagian daripada solat Subuh

Imam al-Nawawi dalam al-Majmu' Syarh al-Muhazzab (3/474) menyatakan bahawa qunut dalam solat Subuh selepas bangkit daripada rukuk rakaat kedua adalah sunat di sisi mazhab Syafie tanpa khilaf. Beliau juga menyebut (3/483) bahawa ia disunatkan sama ada berlaku musibah (nazilah) atau tidak. Qunut termasuk dalam sunat ab'ad, iaitu sunat yang ditampung dengan sujud sahwi jika ditinggalkan.

Oleh sebab qunut terikat dengan solat Subuh, bukan dengan waktu Subuh, ia mengikut solat itu ke mana sahaja solat itu dilakukan. Hal ini selari dengan hukum makmum masbuq: Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan dalam al-Kafi li al-Fatawi #1326 (bersandarkan al-Muhazzab, 1/180 dan al-Majmu', 4/220) menjelaskan bahawa makmum yang mendapat rakaat kedua Subuh bersama imam perlu membaca qunut sekali lagi ketika menyempurnakan rakaat yang tertinggal, kerana rakaat itu ialah rakaat kedua baginya.

Solat qada dilakukan seperti solat tunai

Solat yang terlepas kerana tertidur atau terlupa wajib diqada sebaik sahaja teringat. Rasulullah ﷺ bersabda:

مَنْ نَسِيَ صَلاَةً فَلْيُصَلِّ إِذَا ذَكَرَهَا، لاَ كَفَّارَةَ لَهَا إِلاَّ ذَلِكَ

“Sesiapa yang terlupa sesuatu solat, hendaklah dia menunaikannya apabila dia teringat. Tiada kafarah baginya selain itu.”

Riwayat al-Bukhari, no. 597; diriwayatkan juga oleh Muslim, no. 684

Ketika Rasulullah ﷺ dan para sahabat tertidur dalam satu perjalanan sehingga matahari terbit, Baginda mengqada solat Subuh dengan cara yang sama seperti biasa. Abu Qatadah RA menceritakan:

ثُمَّ أَذَّنَ بِلاَلٌ بِالصَّلاَةِ فَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ صَلَّى الْغَدَاةَ فَصَنَعَ كَمَا كَانَ يَصْنَعُ كُلَّ يَوْمٍ

“Kemudian Bilal melaungkan azan untuk solat, lalu Rasulullah ﷺ solat dua rakaat (sunat), kemudian Baginda menunaikan solat Subuh dan melakukannya sebagaimana yang Baginda lakukan setiap hari.”

Riwayat Muslim, no. 681

Daripada hadis ini, dapat difahami bahawa solat qada dilakukan dengan sifat yang sama seperti solat tunai, termasuk sunat-sunatnya. Laman Pondok Pesantren Lirboyo ketika membincangkan qada Subuh turut menyatakan bahawa qunut tetap boleh dibaca seperti biasa dan meninggalkannya dengan sengaja tanpa tujuan menjaga maruah adalah makruh (dengan merujuk al-Subki, Qada' al-Arab fi As'ilah Halab, hlm. 140). Laman yang sama menyatakan bahawa jika qunut ditinggalkan kerana bimbang menjadi bahan bualan (seperti dalam huraian Busyra al-Karim di bawah), hal itu dibolehkan.

Jika diqada pada waktu lain

Qunut tetap dibaca walaupun Subuh diqada pada waktu Zuhur, petang atau malam, kerana yang diqada ialah solat Subuh. Bezanya hanya pada beberapa perkara kecil yang tidak menjejaskan hukum qunut:

• Jika diqada di hadapan orang ramai dan anda bimbang menjadi bahan bualan, qunut boleh dibaca dengan suara perlahan dan tangan tidak perlu diangkat. Mengangkat tangan ketika qunut hanyalah sunat menurut pendapat yang lebih sahih (al-Nawawi, al-Azkar).
• Sunat qunut sudah terhasil dengan doa yang ringkas yang mengandungi doa dan pujian kepada Allah, seperti “Allahummaghfirli ya Ghafur” (Kasyifah al-Saja, hlm. 188).
• Busyra al-Karim (hlm. 252) menyebut bahawa sunat menutup perkara yang boleh menyebabkan orang membicarakan diri kita, seperti orang yang terlewat bangun Subuh lalu solat selepas matahari terbit sehingga orang menyangka dia solat Duha.

Jika qunut tertinggal

Dar al-Ifta' Mesir (fatwa no. 5358) menjelaskan bahawa qunut Subuh dalam mazhab Syafie ialah sunat dalam iktidal rakaat terakhir dan jika ditinggalkan ia ditampung dengan sujud sahwi. Hukum ini sama bagi Subuh tunai dan Subuh qada:

• Jika terlupa qunut lalu teringat setelah dahi sampai ke tempat sujud, jangan kembali berdiri. Teruskan solat dan sujud sahwi sebelum salam.
• Jika tidak sujud sahwi sekalipun, solat tetap sah kerana sujud sahwi hanyalah sunat.
• Jika tidak menghafal doa qunut, bacalah doa yang ringkas seperti di atas.

Bacaan qunut

Doa qunut yang lazim dibaca dalam mazhab Syafie ialah doa yang diajarkan Rasulullah ﷺ kepada al-Hasan bin Ali RA:

اَللَّهُمَّ اهْدِنِي فِيمَنْ هَدَيْتَ، وَعَافِنِي فِيمَنْ عَافَيْتَ، وَتَوَلَّنِي فِيمَنْ تَوَلَّيْتَ، وَبَارِكْ لِي فِيمَا أَعْطَيْتَ، وَقِنِي شَرَّ مَا قَضَيْتَ، فَإِنَّكَ تَقْضِي وَلاَ يُقْضَى عَلَيْكَ، إِنَّهُ لاَ يَذِلُّ مَنْ وَالَيْتَ، [وَلاَ يَعِزُّ مَنْ عَادَيْتَ]، تَبَارَكْتَ رَبَّنَا وَتَعَالَيْتَ.

“Ya Allah, berilah aku hidayah sebagaimana mereka yang telah Engkau beri hidayah. Dan berilah kesihatan kepadaku sebagaimana mereka yang telah Engkau berikan kesihatan. Dan peliharalah aku sebagaimana orang-orang yang telah Engkau pelihara. Dan berkatilah aku pada nikmat-nikmat yang telah Engkau kurniakan dan selamatkanlah aku daripada sebarang kejahatan dan bahaya yang telah Engkau tetapkan. Maka, sesungguhnya Engkaulah yang menghukum dan tiada yang menghukum ke atas-Mu. Sesungguhnya tidak akan hina orang yang Engkau telah kasihi dan tidak akan mulia orang yang telah Engkau musuhi. Maha Berkat Engkau, wahai Tuhan kami dan Maha Tinggi”

Riwayat Abu Daud, al-Tirmizi, al-Nasa'i dan Ibn Majah; Perisai Muslim, bab 32

Pandangan mazhab lain

• Maliki: qunut dalam solat Subuh mustahab secara mutlak menurut pendapat yang masyhur dalam mazhab ini (Dar al-Ifta' Mesir, fatwa no. 5756).
• Hanafi dan Hanbali: tiada qunut dalam solat Subuh kecuali ketika berlaku musibah besar (qunut nazilah) (al-Majmu', 3/483; Dar al-Ifta' Mesir, fatwa no. 5756). Oleh itu, menurut mereka tiada qunut sama ada Subuh ditunaikan dalam waktunya atau diqada.

Perbezaan ini ialah khilaf yang muktabar. Bagi yang mengikut mazhab Syafie, qunut dibaca dalam Subuh tunai dan qada. Dalam masa yang sama, tidak perlu mencela orang yang berpegang dengan pandangan mazhab lain.

Kesimpulan

• Menurut mazhab Syafie, qunut tetap disunatkan ketika mengqada solat Subuh kerana ia sunat ab'ad bagi solat Subuh itu sendiri.
• Hukumnya sama sama ada Subuh diqada pada pagi, siang atau malam. Qunut dibaca ketika iktidal rakaat kedua seperti biasa.
• Jika qunut tertinggal, solat tetap sah dan disunatkan sujud sahwi sebelum salam.
• Jika bimbang dilihat orang, qunut boleh dibaca perlahan dengan doa yang ringkas tanpa mengangkat tangan.
• Mazhab Hanafi dan Hanbali tidak menganggap qunut Subuh sunat kecuali ketika nazilah, maka menurut mereka tiada qunut dalam Subuh tunai atau qada.

Wallahu a'lam.