Nisab Zakat Emas 85 Gram dan Uruf Emas Pakai

Persoalan

Selepas mendengar kuliah ustaz, barulah saya tahu bahawa emas seberat 85 gram dikenakan zakat dan itulah yang terbaik. Sebelum ini saya menyangka hadnya ialah 600 gram. Apakah sebenarnya had berat emas yang dikenakan zakat?

Jawapan

Angka 85 gram dan 600 gram merujuk kepada dua perkara yang berbeza. 85 gram ialah nisab emas, iaitu berat minimum emas yang dikenakan zakat apabila genap setahun (haul). Angka 600 gram pula kemungkinan besar ialah kadar uruf emas pakai, iaitu had berat barang kemas yang dianggap kebiasaan bagi wanita setempat dan tidak dikenakan zakat menurut pendekatan jumhur yang diguna pakai oleh pihak berkuasa agama negeri.

Dalam kuliah dan nota tafsirnya, Dr. Abu Anas memilih langkah yang lebih berhati-hati: jika barang kemas melebihi nisab 85 gram, lebih baik dibayar zakat kesemuanya walaupun dipakai setiap hari. Pendapat yang mengikut kadar uruf negeri juga muktabar kerana ia pendapat jumhur ulama.

Nisab 85 gram

Nisab emas ialah 20 mithqal (dinar) yang bersamaan kira-kira 85 gram. Ulama sepakat bahawa emas yang disimpan (jongkong, dinar, syiling atau barang kemas yang tidak dipakai) wajib dizakatkan sebanyak 2.5% apabila mencapai nisab ini dan genap haul. Dr. Abu Anas menyebut dalam nota tafsir Surah at-Taubah ayat 99-100 bahawa kadar zakat ialah 1/40 daripada harta yang cukup nisab dan nisab itu bersamaan nilai 85 gram emas.

Uruf emas pakai

Bagi emas yang dipakai, jumhur ulama (Syafie, Maliki dan Hanbali) tidak mewajibkan zakat selagi ia dipakai secara sederhana mengikut kebiasaan setempat. Kerana itu kebanyakan negeri di Malaysia menetapkan kadar uruf masing-masing berdasarkan kajian pemakaian emas wanita di negeri itu. Satu kajian yang diterbitkan pada tahun 2025 (sebahagian datanya daripada kajian tahun 2018) menyenaraikan kadar yang sangat berbeza antara negeri, contohnya:

• Selangor dan Wilayah Persekutuan: 800 gram.
• Terengganu: 850 gram.
• Perak dan Pahang: 500 gram.
• Kedah: 170 gram.
• Perlis: 85 gram (sama dengan nisab emas).

Abstrak kajian yang sama melaporkan bahawa Kelantan menetapkan nisab zakat emas perhiasan sebanyak 600 gram pada Jun 2025. Mungkin inilah angka 600 gram yang anda ingat. Kadar uruf boleh berubah dan cara kiraannya berbeza antara negeri (di sesetengah negeri zakat dikira atas lebihan daripada kadar uruf), jadi sahkan kadar terkini dengan majlis agama atau pusat zakat negeri masing-masing.

Mana yang lebih baik?

Mazhab Hanafi dan sebahagian ulama mewajibkan zakat emas perhiasan apabila cukup 85 gram berdasarkan umum ayat Surah at-Taubah: 34 dan hadis perempuan yang anaknya memakai dua gelang emas (Riwayat Abu Daud, no. 1563). Dalam nota tafsir Surah at-Taubah ayat 34-35, Dr. Abu Anas menyebut kedua-dua pandangan lalu memilih untuk berhati-hati dengan membayar zakat semua barang kemas yang melebihi nisab supaya tidak termasuk dalam ancaman terhadap orang yang menyimpan emas tanpa zakat. Kemungkinan inilah yang dimaksudkan sebagai “yang terbaik” dalam kuliah tersebut, iaitu langkah ihtiyat.

Bagi zakat tahun-tahun lalu yang belum dibayar kerana tidak tahu, lihat juga soal jawab cara qada zakat emas tahun lalu.

Kesimpulan

• 85 gram ialah nisab emas; emas simpanan yang mencapainya dan genap haul wajib dizakatkan 2.5%.
• 600 gram bukan nisab tetapi kemungkinan kadar uruf emas pakai yang ditetapkan oleh negeri; kadar ini berbeza antara negeri.
• Menurut jumhur, emas pakai dalam kadar uruf tidak wajib dizakatkan; menurut mazhab Hanafi, ia wajib apabila cukup 85 gram.
• Dr. Abu Anas memilih langkah berhati-hati: bayar zakat semua barang kemas yang melebihi 85 gram walaupun dipakai.

Wallahu a'lam.