Pendahuluan
Peristiwa Hijrah Rasulullah ﷺ merupakan salah satu peristiwa paling agung dalam sejarah Islam. Ia bukan sekadar kisah perpindahan Nabi Muhammad ﷺ dari Makkah ke Madinah, tetapi merupakan titik perubahan besar yang membentuk tamadun Islam dan mengubah perjalanan sejarah umat manusia.
Atas sebab itu, para sahabat dan generasi Islam selepas mereka sentiasa menjadikan peristiwa hijrah sebagai sumber pengajaran, inspirasi dan panduan dalam membina kehidupan yang diredai Allah SWT.
Hijrah Jadi Titik Mula Pembinaan Tamadun Islam
Sebelum berhijrah ke Madinah, umat Islam berada dalam keadaan tertindas di Makkah. Mereka tidak mempunyai kuasa politik, tidak bebas melaksanakan syariat dan sentiasa berada di bawah tekanan golongan musyrikin Quraisy.
Namun selepas hijrah, keadaan berubah sepenuhnya. Di Madinah, Rasulullah ﷺ berjaya membina sebuah negara Islam yang berdaulat. Masjid didirikan sebagai pusat pembangunan umat, sistem pemerintahan dibentuk, hubungan diplomatik diwujudkan dan masyarakat Islam berkembang menjadi satu kekuatan yang dihormati.
Ini menunjukkan bahawa hijrah bukan sekadar perpindahan tempat, tetapi merupakan proses pembinaan tamadun yang memerlukan perancangan, pengorbanan dan kepimpinan yang berkualiti.
Hijrah Memisahkan Antara Hak & Batil
Sayyidina Umar al-Khattab RA memilih peristiwa hijrah sebagai permulaan takwim Islam kerana hijrah menjadi pemisah yang jelas antara kebenaran dan kebatilan.
Hijrah membuktikan siapa yang benar-benar sanggup berkorban demi agama dan siapa yang lebih mengutamakan keselesaan dunia. Mereka yang berhijrah meninggalkan kampung halaman, keluarga dan harta benda semata-mata kerana Allah SWT telah membuktikan keimanan mereka.
Hakikatnya, semangat hijrah masih relevan sehingga hari ini. Walaupun tiada lagi hijrah fizikal dari Makkah ke Madinah selepas pembukaan Kota Makkah, pintu hijrah daripada maksiat kepada ketaatan tetap terbuka sehingga hari kiamat.
Seseorang yang meninggalkan solat lalu mula menjaga solatnya, seseorang yang meninggalkan kelalaian lalu mendekatkan diri kepada al-Quran, atau seseorang yang meninggalkan dosa lalu kembali bertaubat kepada Allah SWT, semuanya termasuk dalam makna hijrah yang dituntut oleh agama.
Perancangan & Tawakal Berjalan Seiring
Antara pengajaran terbesar daripada hijrah ialah kepentingan menggabungkan usaha yang terancang dengan tawakal kepada Allah SWT.
Rasulullah ﷺ tidak berhijrah secara tergesa-gesa. Baginda menyusun strategi dengan teliti. Baginda memilih waktu yang sesuai untuk keluar dari Makkah, bersembunyi di Gua Thur selama tiga malam, menggunakan penunjuk jalan yang mahir dan menyediakan segala keperluan perjalanan terlebih dahulu.
Namun dalam masa yang sama, Baginda tetap bergantung sepenuhnya kepada Allah SWT.
Ketika Sayyidina Abu Bakar RA berasa cemas melihat musuh berada hampir di pintu gua, Rasulullah ﷺ menenangkan beliau dengan sabdanya:
لَا تَحْزَنْ إِنَّ اللَّهَ مَعَنَا
“Janganlah engkau bersedih, sesungguhnya Allah bersama kita.”
(Surah al-Taubah: 40)
Peristiwa ini mengajar bahawa umat yang berkualiti ialah umat yang merancang dengan baik, berusaha bersungguh-sungguh dan kemudian menyerahkan hasilnya kepada Allah SWT.
Hijrah Membina Perpaduan & Semangat Al-Ithar
Apabila Rasulullah ﷺ tiba di Madinah, antara agenda terbesar Baginda ialah membina perpaduan antara golongan Muhajirin dan Ansar.
Persaudaraan yang dibina bukan sekadar hubungan biasa, bahkan melahirkan sifat al-Ithar (الإيثار), iaitu mendahulukan kepentingan orang lain melebihi kepentingan diri sendiri.
Antara contoh yang terkenal ialah kisah Sa‘ad bin al-Rabi‘ RA yang menawarkan sebahagian hartanya kepada Abdul Rahman bin Auf RA yang berhijrah dari Makkah tanpa membawa apa-apa harta.
Sifat inilah yang dipuji oleh Allah SWT dalam Surah al-Hasyr:
وَيُؤْثِرُونَ عَلَى أَنْفُسِهِمْ وَلَوْ كَانَ بِهِمْ خَصَاصَةٌ
“Dan mereka mengutamakan orang lain atas diri mereka sendiri walaupun mereka juga memerlukan.”
(Surah al-Hasyr: 9)
Dalam dunia hari ini yang dipenuhi sikap mementingkan diri sendiri, semangat al-Ithar menjadi semakin sukar ditemui. Namun itulah sifat yang membina masyarakat Islam yang kuat dan bersatu.
Membina Generasi Rabbani Melalui Hijrah
Hijrah turut menampilkan tokoh-tokoh luar biasa yang menjadi contoh kepada umat sepanjang zaman.
Sayyidina Abu Bakar RA memperlihatkan kesetiaan yang tidak berbelah bahagi kepada Rasulullah ﷺ. Beliau sanggup mempertaruhkan nyawa demi menemani Baginda dalam perjalanan hijrah.
Sayyidina Ali RA pula menunjukkan keberanian yang luar biasa apabila sanggup tidur di tempat Rasulullah ﷺ walaupun mengetahui terdapat ancaman pembunuhan daripada musyrikin Quraisy.
Bahkan Suraqah bin Malik yang pada awalnya mengejar Nabi ﷺ untuk mendapatkan ganjaran daripada Quraisy akhirnya menerima hidayah dan menjadi sebahagian daripada sejarah kemenangan Islam.
Semua kisah ini menunjukkan bahawa kejayaan Islam dibina oleh manusia yang mempunyai jiwa yang besar, keberanian yang tinggi dan keyakinan yang kukuh kepada Allah SWT.
Pengajaran Untuk Umat Hari Ini
Peristiwa hijrah mengajar umat Islam bahawa kejayaan tidak datang tanpa pengorbanan. Perubahan tidak berlaku tanpa usaha. Kemenangan tidak akan diperoleh tanpa kesabaran.
Jika kita mahu melihat kebangkitan umat Islam, maka kita perlu berhijrah daripada kelemahan kepada kekuatan, daripada perpecahan kepada perpaduan, daripada kemalasan kepada kesungguhan dan daripada kejahilan kepada ilmu.
Hijrah yang sebenar bukan sekadar mengingati sejarah, tetapi menghayati nilai dan pengajarannya dalam kehidupan seharian.
Penutup
Hijrah Rasulullah ﷺ merupakan madrasah tarbiah yang mengajar umat Islam tentang pengorbanan, keberanian, perpaduan, perancangan dan tawakal kepada Allah SWT.
Umat yang berkualiti ialah umat yang mengambil pengajaran daripada hijrah, lalu mengaplikasikannya dalam kehidupan. Mereka sentiasa berusaha memperbaiki diri, memperkukuhkan perpaduan dan membina masyarakat berdasarkan al-Quran dan sunnah.
Semoga semangat hijrah terus hidup dalam jiwa kita, menjadikan kita hamba Allah yang lebih baik dan umat yang mampu menyumbang kepada pembangunan Islam pada setiap zaman.
