Pendahuluan
Kehidupan bermasyarakat tidak dapat dipisahkan daripada hubungan kejiranan. Setiap manusia pasti mempunyai jiran, sama ada di kawasan perumahan, tempat kerja, asrama, mahupun tempat berniaga. Oleh sebab itu, Islam memberi perhatian yang sangat besar terhadap hak dan tanggungjawab sesama jiran.
Malah, banyak ayat al-Quran dan hadis Nabi ﷺ yang mengingatkan umat Islam supaya menjaga hubungan baik dengan jiran tetangga. Ini menunjukkan bahawa kejiranan bukan sekadar hubungan sosial biasa, tetapi sebahagian daripada tuntutan agama yang perlu dipelihara.
Siapakah Yang Dimaksudkan Dengan Jiran?
Secara umumnya, jiran ialah orang yang tinggal atau berada berhampiran dengan kita. Dalam masyarakat Melayu, istilah “jiran tetangga” sering digunakan untuk merujuk kepada mereka yang tinggal berdekatan dengan rumah kita.
Namun, konsep jiran dalam Islam lebih luas daripada itu. Seseorang boleh dianggap jiran kerana kedudukan rumahnya yang bersebelahan dengan rumah kita, atau kerana berada berhampiran dengan kita dalam sesuatu tempat untuk tempoh yang lama, seperti rakan pejabat yang duduk bersebelahan meja kerja.
Apa yang penting ialah unsur kedekatan dan hubungan yang berterusan sehingga wujud hak-hak tertentu yang perlu dipelihara antara satu sama lain.
Pandangan Ulama Mengenai Sempadan Jiran
Para ulama berbeza pandangan dalam menentukan sempadan kejiranan. Sebahagian ulama menyebut bahawa lingkungan jiran boleh merangkumi sehingga empat puluh buah rumah dari setiap arah.
Walau bagaimanapun, ukuran ini perlu difahami mengikut keadaan dan suasana setempat. Pada zaman dahulu, empat puluh buah rumah mungkin meliputi kawasan yang agak luas. Namun pada hari ini, khususnya di taman-taman perumahan yang padat, empat puluh buah rumah boleh berada dalam kawasan yang sangat dekat.
Oleh itu, apa yang lebih utama ialah memahami bahawa sesiapa yang tinggal berdekatan dan sering berinteraksi dengan kita termasuk dalam lingkungan jiran yang perlu dihormati dan dijaga haknya.
Islam Mengajar Berbuat Baik Kepada Semua Jiran
Antara keistimewaan Islam ialah ajarannya yang menekankan hubungan baik dengan jiran tanpa mengira latar belakang mereka.
Seseorang jiran tidak dinilai berdasarkan bangsa, warna kulit, keturunan atau kewarganegaraan. Selagi dia merupakan jiran yang tinggal berhampiran kita, maka dia mempunyai hak yang perlu ditunaikan.
Firman Allah SWT:
وَاعْبُدُوا اللَّهَ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا ۖ وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا وَبِذِي الْقُرْبَىٰ وَالْيَتَامَىٰ وَالْمَسَاكِينِ وَالْجَارِ ذِي الْقُرْبَىٰ وَالْجَارِ الْجُنُبِ
“Dan sembahlah Allah serta janganlah kamu mempersekutukan-Nya dengan sesuatu apa pun. Berbuat baiklah kepada kedua ibu bapa, kaum kerabat, anak-anak yatim, orang-orang miskin, jiran yang mempunyai hubungan kerabat dan jiran yang bukan kerabat.”
(Surah an-Nisa’: 36)
Ayat ini menunjukkan bahawa Islam memerintahkan umatnya berbuat baik kepada semua jiran tanpa membezakan kedudukan mereka.
Hak dan Tanggungjawab Sesama Jiran
Hubungan kejiranan bukan sekadar mengenali nama dan alamat semata-mata. Sebaliknya, ia melibatkan tanggungjawab untuk menjaga kebajikan, keselamatan dan keharmonian hidup bersama.
Antara hak jiran yang perlu dipelihara ialah:
- Tidak menyakiti mereka dengan perkataan atau perbuatan.
- Membantu mereka ketika memerlukan.
- Menghormati privasi dan hak mereka.
- Berkongsi kegembiraan dan kesedihan apabila sesuai.
- Menunjukkan akhlak yang baik dalam pergaulan harian.
Dalam masa yang sama, jiran juga mempunyai tanggungjawab yang sama terhadap kita. Hubungan yang saling menghormati inilah yang akan melahirkan masyarakat yang aman dan harmoni.
Jangan Taksub Dengan Perbezaan Bangsa dan Kaum
Antara cabaran masyarakat hari ini ialah sikap terlalu menilai manusia berdasarkan bangsa atau asal-usul mereka. Sedangkan Islam mengajar bahawa kemuliaan seseorang bukan terletak pada keturunan atau warna kulit, tetapi pada ketakwaannya kepada Allah SWT.
Oleh itu, seorang Muslim hendaklah berusaha melayan jirannya dengan baik tanpa mengira sama ada mereka terdiri daripada bangsa Melayu, Arab, Cina, India, Rohingya atau mana-mana kaum yang lain.
Perbezaan bangsa tidak seharusnya menjadi alasan untuk mengabaikan hak kejiranan yang telah ditetapkan oleh syariat.
Penutup
Jiran merupakan antara golongan yang paling hampir dengan kita dalam kehidupan seharian. Oleh sebab itu, Islam memberi penekanan yang besar terhadap kewajipan menjaga hubungan baik dengan jiran tetangga.
Seorang Muslim yang baik bukan sahaja menjaga hubungannya dengan Allah SWT, tetapi juga menjaga hubungannya dengan manusia di sekelilingnya. Bermula dengan jiran yang paling dekat, kita dapat membina masyarakat yang penuh kasih sayang, saling membantu dan hidup dalam suasana yang aman.
Semoga Allah SWT menjadikan kita dalam kalangan hamba-Nya yang sentiasa menunaikan hak jiran dan memelihara hubungan kejiranan sebagaimana yang diajarkan oleh Rasulullah ﷺ.
