Membawa Pulang Air Zamzam daripada Tong Masjid

Persoalan

Bolehkah seseorang mengisi air zamzam daripada tong yang disediakan di dalam Masjidil Haram atau Masjid Nabawi ke dalam botol sendiri untuk dibawa pulang ke Malaysia?

Jawapan

Membawa pulang air zamzam ke tanah air hukumnya harus, bahkan ada contohnya daripada Rasulullah ﷺ dan Aisyah RA. Namun air zamzam dalam tong yang disediakan di dalam Masjidil Haram dan Masjid Nabawi bukan untuk diisi ke dalam botol dan dibawa pulang. Air itu disediakan supaya jemaah meminumnya di situ. Kementerian Haji dan Umrah Arab Saudi telah menegaskan bahawa tong zamzam di kedua-dua Tanah Haram dikhaskan untuk minum sahaja dan bukan untuk berwuduk atau mengisi botol.

Oleh itu, minumlah air zamzam sepuas-puasnya ketika berada di masjid. Jika mahu membawanya pulang ke Malaysia, dapatkan melalui saluran rasmi seperti agihan Tabung Haji kepada jemaah haji, botol rasmi 5 liter bagi jemaah umrah atau pusat jualan zamzam yang dibenarkan.

Hukum membawa pulang air zamzam

Dalil keharusan membawa air zamzam keluar dari Makkah ialah hadis Aisyah RA:

عَنْ عَائِشَةَ رضى الله عنها أَنَّهَا كَانَتْ تَحْمِلُ مِنْ مَاءِ زَمْزَمَ وَتُخْبِرُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ﷺ كَانَ يَحْمِلُهُ

“Daripada Aisyah RA bahawa beliau biasa membawa (pulang) air zamzam dan memberitahu bahawa Rasulullah ﷺ juga membawanya.”

Riwayat at-Tirmizi, no. 963

Imam at-Tirmizi menilai hadis ini hasan gharib. Syeikh Ahmad Syakir dan Syeikh al-Albani pula menilainya sahih. Atas dasar ini, Syeikh Ibn Baz berkata: "Tidak mengapa menjual air zamzam dan tidak mengapa membawanya keluar dari Makkah" (Majmu‘ Fatawa Ibn Baz 16/138, sebagaimana dinukil oleh IslamQA).

Dr. Abu Anas dalam nota tafsir Surah Ali ‘Imran ayat 97 menyebut telaga Zamzam antara tanda yang nyata di Tanah Haram: "Yang sentiasa ditimba 24 jam sehari sepanjang masa, diminum jutaan orang, dibawa balik ke seluruh dunia; tidak pernah kering atau susut." Dalam nota tafsir Surah Maryam ayat 54-55 pula beliau menyebut bahawa mata air Nabi Ismail AS iaitu Zamzam "memancar keluar sehingga ke hari ini menjadi minuman umat manusia seluruh dunia".

Kelebihan air zamzam

Rasulullah ﷺ bersabda tentang air zamzam ketika Abu Zar RA memberitahu bahawa beliau hidup selama tiga puluh hari tanpa makanan selain air zamzam:

إِنَّهَا مُبَارَكَةٌ إِنَّهَا طَعَامُ طُعْمٍ

“Sesungguhnya ia air yang diberkati. Sesungguhnya ia makanan yang mengenyangkan.”

Riwayat Muslim, no. 2473

Terdapat juga hadis yang masyhur:

مَاءُ زَمْزَمَ لِمَا شُرِبَ لَهُ

“Air zamzam itu (berkhasiat) menurut apa yang diniatkan oleh orang yang meminumnya.”

Riwayat Ibn Majah, no. 3062

Sanad Ibn Majah ini melalui Abdullah bin al-Mu’ammal yang dinilai lemah oleh ulama hadis. Kerana itu sebahagian ulama seperti Syeikh Syu‘aib al-Arna’ut mendaifkannya, manakala sebahagian yang lain seperti Syeikh al-Albani mensahihkannya dengan sokongan jalur-jalur riwayat lain. Dr. Abu Anas dalam catatan Rehlah Haji 1436H menulis tentang hadis ini: "Status hadis ini masih diperselisihkan oleh para ulama hadis, namun tidak kurang juga yang menerimanya sebagai hadis hasan."

Kelebihan inilah yang mendorong ramai jemaah ingin membawa pulang zamzam untuk keluarga. Hasrat itu baik. Yang perlu diperhatikan ialah cara mendapatkannya.

Air dalam tong masjid disediakan untuk diminum di situ

Tong-tong zamzam di Masjidil Haram dan Masjid Nabawi diisi dan diedarkan oleh pihak berkuasa yang menguruskan kedua-dua masjid untuk jutaan jemaah. Air itu diberikan dengan tujuan tertentu, iaitu diminum oleh jemaah yang berada di dalam masjid. Pihak berkuasa telah menjelaskan tujuan ini secara terbuka:

• Kementerian Haji dan Umrah dalam kempen kesedaran dalam talian untuk jemaah umrah (Julai 2026) menyatakan bahawa tong zamzam di dalam kedua-dua Tanah Haram dikhaskan untuk minum sahaja. Ia bukan untuk berwuduk atau mengisi botol supaya perkhidmatan ini sampai kepada semua tetamu Allah terutama di kawasan yang sesak.

• Penguasa Am Hal Ehwal Masjidil Haram dan Masjid Nabawi (Mac 2025) meminta pengunjung mengkhususkan air zamzam untuk minum sahaja dan tidak membuka tong zamzam.

Dalam fiqh, harta yang diwakafkan atau disedekahkan untuk tujuan tertentu mesti digunakan mengikut tujuan yang ditetapkan oleh pemberinya. Para fuqaha merumuskan kaedah bahawa syarat pewakaf dihormati selagi tidak bercanggah dengan syarak. IslamQA ketika menjawab soalan tentang air telaga wakaf masjid yang ingin disalurkan ke rumah menjelaskan bahawa perbuatan itu tidak harus jika tidak disyaratkan semasa wakaf kerana ia menggunakan wakaf bukan untuk tujuan ia diwakafkan.

Contoh yang hampir sama ialah mushaf yang diletakkan di masjid. Syeikh Ibn Baz berfatwa bahawa tidak harus sesiapa membawa pulang mushaf masjid ke rumah atau ke negerinya kerana ia mesti kekal di masjid. Sesiapa yang telah mengambilnya hendaklah bertaubat, beristighfar dan memulangkannya. Air zamzam dalam tong masjid juga disediakan untuk dimanfaatkan di masjid dengan cara diminum. Mengisinya ke dalam botol atau bekas untuk dibawa pulang ke negara sendiri tidak menepati tujuan air itu disediakan. Ia juga mengurangkan bahagian jemaah lain dan menyalahi arahan pihak yang menguruskannya.

Jika seseorang pernah berbuat demikian kerana tidak tahu, insya-Allah dia dimaafkan; cukuplah dia tidak mengulanginya dan memperbanyak istighfar.

Cara yang dibenarkan untuk membawa pulang zamzam

1. Jemaah haji Malaysia: Lembaga Tabung Haji memberikan lima liter air zamzam kepada setiap jemaah sebaik mendarat di tanah air. Menurut laporan pada Mei 2025, jemaah tidak dibenarkan membawa air zamzam dalam kabin atau bagasi kargo dan tidak boleh mengirimnya melalui pos. Pada Jun 2026, Tabung Haji turut mengingatkan bahawa menyorokkan zamzam dalam bagasi boleh menyebabkan beg dibuka oleh pihak berkuasa untuk pemeriksaan.

2. Jemaah umrah: Botol rasmi zamzam 5 liter boleh dibeli di tempat jualan rasmi di lapangan terbang Arab Saudi dengan menunjukkan visa umrah atau permit daripada aplikasi Nusuk. Setiap jemaah hanya dibenarkan membawa satu botol. Peraturan ini boleh berubah, maka semak dahulu dengan agensi umrah dan syarikat penerbangan.

3. Pusat jualan rasmi: Air zamzam dibotolkan dan dijual secara rasmi di Kudai, Makkah. Dr. Abu Anas dalam catatan Rehlah Haji 1431H menceritakan lawatan beliau ke "tempat jualan air zamzam di Kudai yang baru dibuka sebulan lalu, cantik dan tersusun".

4. Botol yang diedarkan untuk dibawa: Botol zamzam yang diberikan kepada jemaah oleh pihak berkuasa atau badan kebajikan memang diberikan untuk dimiliki. Ia boleh diminum di mana-mana atau dibawa pulang tertakluk kepada peraturan penerbangan.

Kesimpulan

• Membawa pulang air zamzam hukumnya harus berdasarkan hadis Aisyah RA bahawa Rasulullah ﷺ membawanya.

• Air zamzam dalam tong di Masjidil Haram dan Masjid Nabawi disediakan untuk diminum di situ. Pihak berkuasa Saudi menegaskan tong itu bukan untuk mengisi botol, maka jangan isi botol sendiri untuk dibawa pulang.

• Minumlah zamzam sepuas-puasnya di masjid dengan niat yang baik.

• Untuk dibawa pulang, gunakan saluran rasmi: agihan lima liter Tabung Haji bagi jemaah haji, botol rasmi 5 liter bagi jemaah umrah atau pusat jualan rasmi. Patuhi peraturan syarikat penerbangan.

Wallahu a'lam.